Πότε να φοράτε γυαλιά μπλε φωτός: οδηγός ανά ώρα

Η συνηθέστερη λάθος υπόθεση για ένα ζευγάρι γυαλιά με φίλτρο είναι ότι πρέπει να τα φοράτε συνέχεια. Δεν πρέπει, και σε ορισμένες ώρες δεν πρέπει καθόλου.

Το ίδιο φως έχει εντελώς διαφορετική σημασία στις δέκα το πρωί και στις έντεκα το βράδυ, γιατί το σύστημα που το ερμηνεύει δεν είναι σταθερό μέσα στο εικοσιτετράωρο. Ένα εργαλείο που δρα στο φως έχει επομένως διαφορετική αξία ανάλογα με την ώρα.

Σε αυτόν τον οδηγό θα δούμε τη μέρα χωρισμένη σε ζώνες, τι έχει νόημα σε καθεμία, και ποιες είναι οι δύο ή τρεις καταστάσεις όπου ο φακός δεν μπαίνει σε καμία περίπτωση.

Το πρωί: μάλλον όχι

Είναι η ώρα όπου ένα φίλτρο έχει τη μικρότερη αξία, και σε ορισμένες περιπτώσεις δουλεύει εναντίον σας.

Το κιρκάδιο σύστημα δεν μετρά απόλυτη ένταση αλλά αντίθεση ανάμεσα σε μέρα και νύχτα. Πολύ φως τη μέρα και λίγο τη νύχτα δίνουν καθαρό σήμα· μέτριο φως όλη μέρα και μέτριο όλη νύχτα δίνουν θόρυβο.

Το πρόβλημα των περισσότερων ανθρώπων που δουλεύουν σε γραφείο δεν είναι μόνο ότι δέχονται πολύ φως το βράδυ: είναι ότι δέχονται πολύ λίγο τη μέρα. Ένα εσωτερικό γραφείο δίνει γύρω στα πεντακόσια lux· μια συννεφιασμένη μέρα έξω δίνει δεκάδες χιλιάδες.

Φορώντας φίλτρο το πρωί, εξασθενείτε το σήμα από τη λάθος πλευρά.

Το μέτρο με τη μεγαλύτερη τεκμηρίωση για αυτή την ώρα είναι δωρεάν και αντίθετο: δεκαπέντε ή είκοσι λεπτά έξω μετά το ξύπνημα. Στην Ελλάδα και στην Κύπρο, όπου η ηλιοφάνεια είναι άφθονη, το εμπόδιο δεν είναι το κλίμα αλλά η συνήθεια.

Το μεσημέρι: εξαρτάται από τον χώρο

Εδώ η απάντηση δεν είναι ούτε ναι ούτε όχι: εξαρτάται από το πού κάθεστε.

Σε ένα γραφείο με παράθυρο και με φυσικό φως, ένα φίλτρο έχει περιορισμένη αξία. Το φυσικό φως κυριαρχεί ούτως ή άλλως, και η οθόνη είναι μικρό μέρος της συνολικής έκθεσης.

Σε ένα ανοιχτό γραφείο χωρίς παράθυρο, με ψυχρούς λαμπτήρες LED στα 4.000 ή 5.000 K πάνω από το κεφάλι σας, η εικόνα αλλάζει. Ο φωτισμός βρίσκεται στο περιφερειακό σας οπτικό πεδίο όλη μέρα, και καμία ρύθμιση οθόνης δεν τον αγγίζει.

Η γεωμετρία μετράει: οι φωτοϋποδοχείς που ρυθμίζουν τον κιρκάδιο ρυθμό είναι πυκνότεροι στην περιοχή του αμφιβληστροειδούς που δέχεται φως από ψηλά. Ένα φωτιστικό οροφής επηρεάζει περισσότερο από μια οθόνη ίδιας φωτεινότητας μπροστά σας.

Ακόμη κι εκεί όμως, το επιχείρημα είναι πιο αδύναμο απ’ όσο το βράδυ. Αν η επιλογή σας είναι να φοράτε φίλτρο μόνο σε κάποιες ώρες, το μεσημέρι δεν είναι η προτεραιότητα.

Το απόγευμα: η μετάβαση

Είναι η ώρα όπου αρχίζει να έχει νόημα, και συμπίπτει με τη στιγμή που ο φυσικός φωτισμός υποχωρεί.

Η πρακτική ένδειξη δεν είναι το ρολόι αλλά το φως: όταν ανάβετε τα φώτα του γραφείου ή του σπιτιού, είστε στη ζώνη όπου η τεχνητή έκθεση αρχίζει να κυριαρχεί.

Στην Ελλάδα και στην Κύπρο η ώρα δύσης αλλάζει κατά δύο ώρες μέσα στον χρόνο, οπότε ένα σταθερό χρονοδιάγραμμα είναι λάθος τους μισούς μήνες. Οι ρυθμίσεις νυχτερινού φωτισμού των συσκευών επιτρέπουν επιλογή «από τη δύση ως την ανατολή» και είναι η σωστή.

Για τον φακό, η αντίστοιχη ένδειξη είναι η ίδια: όταν η οθόνη αρχίζει να ξεχωρίζει από το περιβάλλον, μπαίνει.

Είναι και η ώρα που, σε πολλά επαγγέλματα, ξεκινά η πραγματική συγκεντρωμένη δουλειά — όταν τελειώνουν οι συσκέψεις και οι κλήσεις.

Το βράδυ: ο πυρήνας της χρήσης

Είναι η ζώνη για την οποία έχει σχεδιαστεί ένας τέτοιος φακός, και εκεί όλοι οι παράγοντες δουλεύουν προς την ίδια κατεύθυνση.

Η έκθεση σε φως γύρω στα 480 nm συμβαίνει τη στιγμή που έχει τη μεγαλύτερη επίδραση στον χρονισμό της έκκρισης μελατονίνης. Ο μηχανισμός είναι τεκμηριωμένος και δεν αμφισβητείται.

Η αντίθεση ανάμεσα σε φωτεινή οθόνη και σκοτεινό δωμάτιο είναι μέγιστη, και η κόρη βρίσκεται σε διαρκή προσαρμογή.

Και η εμφάνιση δεν έχει σημασία, γιατί δεν σας βλέπει κανείς. Ο ένας πραγματικός περιορισμός ενός έντονα πορτοκαλί φακού — ότι φαίνεται — εξαφανίζεται.

Αν πρόκειται να φοράτε φίλτρο μόνο σε κάποιες ώρες, αυτές είναι.

Και αν πρόκειται να κάνετε μόνο μία αλλαγή, δεν είναι ο φακός: είναι η φωτεινότητα της οθόνης ταιριασμένη με το δωμάτιο, συν λίγο φως στον χώρο.

Η τελευταία ώρα πριν τον ύπνο

Εδώ η σύσταση αλλάζει, και ο φακός δεν είναι η απάντηση.

Η συνηθέστερη οδηγία υγιεινής ύπνου είναι τουλάχιστον μία ώρα χωρίς οθόνες πριν τον ύπνο. Ο λόγος δεν είναι μόνο φωτεινός: αφορά εξίσου το περιεχόμενο.

Το περιεχόμενο που απαιτεί προσοχή, που προκαλεί συναισθηματική αντίδραση ή που ενεργοποιεί κύκλωμα ανταμοιβής κρατά τον εγκέφαλο σε εγρήγορση ανεξάρτητα από το φάσμα. Κανένα φίλτρο δεν το αγγίζει, και για πολλούς είναι ο ισχυρότερος από τους δύο μηχανισμούς.

Το μέτρο με τη μεγαλύτερη απόδοση σε αυτή τη ζώνη δεν κοστίζει τίποτα: βγάλτε το κινητό από το υπνοδωμάτιο. Καταργεί ταυτόχρονα το φως, το περιεχόμενο, τις ειδοποιήσεις και τον πειρασμό να το ελέγξετε αν ξυπνήσετε στις τρεις.

Αν δεν πρόκειται να το κάνετε — που είναι η πραγματικότητα των περισσότερων — ένα φίλτρο είναι καλύτερο από το τίποτα, αρκεί να ξέρετε ότι λύνει τον έναν από τους δύο μηχανισμούς.

Οι ώρες που ο φακός δεν μπαίνει

Τρεις καταστάσεις, και σε μία από αυτές ο κανόνας είναι απόλυτος.

Στο τιμόνι, ποτέ. Η διαπερατότητα 65 % και η χρωματική μετατόπιση είναι ασύμβατες με την οδήγηση, ημέρα ή νύχτα, και το SAFEBLUE Classic δεν φέρει καμία σήμανση καταλληλότητας για τη χρήση αυτή. Ο κανόνας δεν έχει εξαιρέσεις και τον επαναλαμβάνουμε σε κάθε σχετική σελίδα ακριβώς επειδή είναι το μόνο σημείο όπου ένα λάθος έχει σοβαρές συνέπειες.

Στη δουλειά με χρώμα, όχι. Φωτογραφία, γραφιστική, μοντάζ, έγκριση εκτυπώσεων, επιλογή υφασμάτων. Η χρωματική προσαρμογή θα σας κάνει να νομίζετε ότι βλέπετε ουδέτερα μετά από δεκαπέντε λεπτά, και οι αποφάσεις σας θα είναι λάθος για όποιον δει το αποτέλεσμα χωρίς φακό.

Σε βιντεοκλήσεις, κατά περίπτωση. Ο φακός είναι εμφανής και καλύπτει τα μάτια σας. Σε εσωτερική σύσκεψη πιθανότατα δεν έχει σημασία· σε παρουσίαση σε πελάτη ή σε συνέντευξη, έχει. Τη γραμμή τη χαράζετε εσείς.

Και μία ακόμη: στο σινεμά

Το αναφέρουμε γιατί κάποιοι το δοκιμάζουν και δεν έχει κανένα νόημα.

Η κινηματογραφική οθόνη προβάλλεται σε απόσταση δέκα ή δεκαπέντε μέτρων, με φωτεινότητα τυποποιημένη πολύ χαμηλά — τάξη μεγέθους κάτω από μια οθόνη υπολογιστή. Η αίθουσα είναι σκοτεινή ούτως ή άλλως, οπότε λείπει και η αντίθεση που κάνει την οθόνη κουραστική στο σπίτι.

Το κόστος όμως παραμένει: η διαπερατότητα 65 % σημαίνει αισθητά πιο σκοτεινή ταινία, και η χρωματική διαβάθμιση που έφτιαξε ένας colorist σε βαθμονομημένη αίθουσα αλλοιώνεται ολόκληρη.

Το ίδιο ισχύει, σε μικρότερο βαθμό, για μια ταινία στην τηλεόραση: η σωστή λειτουργία εικόνας και λίγο φως πίσω από τη συσκευή κάνουν περισσότερα.

Οι ρουτίνες που δουλεύουν

Τρία πρακτικά μοτίβα, ανάλογα με το επάγγελμα.

Για εργασία γραφείου με κλήσεις: χωρίς φακό μέχρι το τέλος των συσκέψεων, με φακό στις ώρες συγκεντρωμένης δουλειάς που ακολουθούν. Αφήστε τα ανοιχτά δίπλα στο πληκτρολόγιο και όχι στη θήκη — μπαίνουν και βγαίνουν σε δύο δευτερόλεπτα, και μέσα σε μια εβδομάδα η κίνηση γίνεται αυτόματη.

Για δουλειά με χρώμα: χωρίς φακό στις ώρες κρίσης, με φακό σε ό,τι δεν είναι χρώμα — οργάνωση αρχείων, εξαγωγές, αλληλογραφία, προσφορές. Σε μια τυπική μέρα είναι μεγάλο κομμάτι.

Για βραδινή εργασία ή σπουδές: ο φακός για τις ώρες μετά τη δύση, μαζί με φως αναμμένο στο δωμάτιο και φωτεινότητα ταιριασμένη με τον χώρο.

Και σε κάθε περίπτωση, μια ώρα λήξης — που είναι το δυσκολότερο και το αποτελεσματικότερο μέτρο από όλα.

Η σύνδεση με μια υπάρχουσα συνήθεια

Ένα πρακτικό που καθορίζει αν η αγορά θα αποδώσει, και δεν έχει καμία σχέση με οπτική.

Αν τα φοράτε «όταν το θυμηθείτε», θα το θυμάστε τις μισές φορές. Αν τα συνδέσετε με κάτι που ήδη συμβαίνει, η συνήθεια εδραιώνεται μόνη της.

Καλές συνδέσεις: όταν ανάβετε το φωτιστικό του γραφείου. Όταν τελειώνει η τελευταία σύσκεψη της μέρας. Όταν κλείνει η κάμερα. Όταν αρχίζει η δουλειά που δεν κρίνεται στο χρώμα.

Κακή σύνδεση: μια ώρα στο ρολόι. Αλλάζει με την εποχή και με τη μέρα, και η τήρηση καταρρέει.

Και το πιο απλό απ’ όλα: η θέση. Ένα ζευγάρι στη θήκη μέσα σε συρτάρι δεν φοριέται· ένα ανοιχτό δίπλα στο πληκτρολόγιο φοριέται σχεδόν αυτόματα.

Οι ειδικές περιπτώσεις

Τέσσερις καταστάσεις που δεν εντάσσονται στη ζώνη της μέρας και που αξίζουν χωριστή αναφορά.

Το ταξίδι. Νυχτερινή πτήση με φωτεινή οθόνη σε σκοτεινή καμπίνα, τρένο με φωτισμό που αλλάζει συνεχώς, αναμονή σε αεροδρόμιο. Είναι από τις καθαρότερες χρήσεις, γιατί δεν ελέγχετε καμία από τις οθόνες γύρω σας.

Οι νυχτερινές βάρδιες. Εδώ το σχήμα είναι σχεδόν αντίστροφο απ’ όσο φαντάζεται κανείς: η βιβλιογραφία προτείνει φως κατά τη διάρκεια της βάρδιας για την εγρήγορση, και προστασία από το φως στη διαδρομή προς το σπίτι το πρωί. Ο φακός έχει πιο σαφή λογική στις τελευταίες ώρες της βάρδιας — και για τη διαδρομή, το σωστό εργαλείο είναι γυαλιά ηλίου, εφόσον δεν οδηγείτε.

Οι πολλαπλές οθόνες. Δεν είναι ζώνη ώρας αλλά συνθήκη: όταν οι ρυθμίσεις λογισμικού δεν εφαρμόζονται σε όλες, ο φακός είναι η μόνη ομοιόμορφη λύση.

Το κλειδωμένο εταιρικό μηχάνημα. Επίσης συνθήκη και όχι ώρα: όταν δεν επιτρέπεται εγκατάσταση λογισμικού, ο φακός είναι η μόνη παρέμβαση που εξαρτάται από εσάς.

Πόσες ώρες τη μέρα, ρεαλιστικά

Μια ερώτηση που κάνουν πολλοί και που έχει απάντηση με νούμερα.

Για κάποιον που δουλεύει εννιά με πέντε σε γραφείο με παράθυρο και δεν κάνει τίποτα σε οθόνη μετά, ο φακός έχει περιορισμένο νόημα: μία ή δύο ώρες το απόγευμα του χειμώνα, και σχεδόν καθόλου το καλοκαίρι.

Για κάποιον που δουλεύει ως αργά ή που περνά τις βραδινές ώρες σε οθόνη, μιλάμε για τρεις ή τέσσερις ώρες τη μέρα. Εκεί το κόστος ανά ώρα γίνεται μικρό και η αγορά βγάζει νόημα.

Για κάποιον που κάνει έξι ώρες κλήσεις τη μέρα και δουλεύει με χρώμα το υπόλοιπο, οι διαθέσιμες ώρες είναι σχεδόν μηδέν — και η ειλικρινής απάντηση είναι ότι το προϊόν δεν είναι για εκείνον.

Η ερώτηση «πόσες ώρες» είναι λοιπόν η ίδια με την ερώτηση «αξίζει», και απαντιέται πριν την αγορά και όχι μετά.

Τι να κάνετε στις ώρες που δεν φοράτε φακό

Για να μη μείνει η εντύπωση ότι το υπόλοιπο της μέρας δεν αφορά κανέναν.

Το πρωί: φυσικό φως, δεκαπέντε ή είκοσι λεπτά έξω. Είναι το μέτρο με την ισχυρότερη τεκμηρίωση σε ολόκληρη αυτή τη συζήτηση.

Όλη μέρα: φωτεινότητα οθόνης ταιριασμένη με το δωμάτιο, με τη δοκιμή του λευκού χαρτιού. Απόσταση τεντωμένου χεριού. Πάνω άκρο της οθόνης στο ύψος των ματιών ή λίγο χαμηλότερα. Κλιματιστικό στραμμένο αλλού.

Κάθε ώρα: διάλειμμα με αλλαγή εστίασης και τρεις συνειδητούς πλήρεις βλεφαρισμούς. Συνδέστε το με κάτι που ήδη κάνετε.

Το βράδυ: θερμοί λαμπτήρες στα δωμάτια που χρησιμοποιείτε, νυχτερινή λειτουργία με χρονοδιάγραμμα σε κάθε συσκευή, και ένα διακριτικό φως πίσω από την οθόνη.

Τα περισσότερα από αυτά κοστίζουν μηδέν και όλα μαζί κάνουν περισσότερα από κάθε φακό.

Η θέση μας

Δεν συνιστούμε να φοράτε τον φακό μας όλη μέρα, και δεν είναι μετριοφροσύνη: το πρωινό φυσικό φως είναι χρήσιμο και η εξασθένησή του δουλεύει εναντίον σας.

Το προϊόν είναι σχεδιασμένο για τις ώρες συγκεντρωμένης δουλειάς και για το βράδυ. Σε εκείνες τις ώρες, το πλεονέκτημά του απέναντι σε κάθε ρύθμιση λογισμικού είναι συγκεκριμένο: δρα σε κάθε πηγή στο οπτικό σας πεδίο και όχι σε μία οθόνη.

Τα νούμερα είναι 99 % μπλοκάρισμα στη ζώνη 400–500 nm, 85 % στα 500–530, σημείο αποκοπής στα 530 nm και διαπερατότητα ορατού φωτός 65 %. Δεν πρόκειται για ιατροτεχνολογικό προϊόν και δεν υποσχόμαστε τίποτα για τον ύπνο ή για την κόπωση.

Τιμή 49,90 €, αποστολή σε Ελλάδα και Κύπρο 19,90 € με παράδοση σε 4–10 εργάσιμες ημέρες, 30 ημέρες επιστροφής και διετής εγγύηση.

Και ο ένας κανόνας που δεν διαπραγματεύεται: όχι στο τιμόνι.

Η εποχή του χρόνου

Μια παράμετρος που σπάνια αναφέρεται και που στην Ελλάδα και στην Κύπρο είναι αισθητή.

Η ώρα δύσης μετακινείται κατά περίπου δύο ώρες ανάμεσα σε χειμώνα και καλοκαίρι. Πρακτικά σημαίνει ότι η ζώνη στην οποία έχει νόημα ένα φίλτρο είναι πολύ μεγαλύτερη τον Δεκέμβριο από ό,τι τον Ιούνιο.

Τον χειμώνα, ένας εργαζόμενος με ωράριο γραφείου βγαίνει στο σκοτάδι και έχει τέσσερις ή πέντε ώρες τεχνητού φωτός πριν τον ύπνο. Το καλοκαίρι, οι ίδιες ώρες είναι με φυσικό φως.

Γι’ αυτό η σωστή ρύθμιση για κάθε νυχτερινή λειτουργία συσκευής είναι «από τη δύση ως την ανατολή» και όχι σταθερές ώρες: ένα σταθερό χρονοδιάγραμμα είναι λάθος τους μισούς μήνες.

Και για τον φακό, η ένδειξη είναι η ίδια και δεν χρειάζεται ρολόι: όταν ανάβετε τα φώτα, μπαίνει.

Η πρώτη εβδομάδα

Μια πρακτική σημείωση για όποιον μόλις αγόρασε και δεν ξέρει πώς να ξεκινήσει.

Ξεκινήστε το βράδυ και όχι τη μέρα. Στο φυσικό φως η χρωματική μετατόπιση φαίνεται μέγιστη· σε τεχνητό φωτισμό, όπου το φως είναι ήδη θερμότερο, η αλλαγή είναι πολύ πιο ήπια.

Μην τα βγάζετε και ξαναβάζετε συνέχεια τις πρώτες μέρες. Κάθε αφαίρεση επαναφέρει το σημείο αναφοράς του λευκού και σας αναγκάζει να ξαναπροσαρμοστείτε. Μια συνεχής ώρα δίνει πολύ καλύτερη εικόνα από έξι διακεκομμένα δεκάλεπτα.

Ανάψτε λίγο περισσότερο φως στο δωμάτιο. Η διαπερατότητα 65 % σκουραίνει τη σκηνή, και η σωστή αντίδραση είναι να προσθέσετε φως στον χώρο — όχι να ανεβάσετε τη φωτεινότητα της οθόνης, που θα μεγάλωνε την αντίθεση.

Και ρυθμίστε την παλέτα των εργαλείων σας πριν, όχι μετά: αν το θέμα του επεξεργαστή σας βασίζεται σε μπλε και μοβ, αλλάξτε το σε ζεστές αποχρώσεις σε πέντε λεπτά.

Τι να κρατήσετε

Το ίδιο φως δεν σημαίνει το ίδιο πράγμα σε κάθε ώρα, και ένα εργαλείο που δρα στο φως έχει αντίστοιχα μεταβλητή αξία.

Το πρωί, το φυσικό φως είναι χρήσιμο και η εξασθένησή του δουλεύει εναντίον σας. Το μεσημέρι εξαρτάται από τον χώρο. Το απόγευμα αρχίζει να έχει νόημα, με ένδειξη όχι το ρολόι αλλά τη στιγμή που ανάβετε τα φώτα. Το βράδυ είναι ο πυρήνας της χρήσης.

Την τελευταία ώρα πριν τον ύπνο, το μέτρο με τη μεγαλύτερη απόδοση δεν είναι φίλτρο αλλά η απομάκρυνση του κινητού από το υπνοδωμάτιο.

Και υπάρχουν τρεις ώρες όπου δεν μπαίνει: στο τιμόνι ποτέ, στη δουλειά με χρώμα ποτέ, και σε βιντεοκλήσεις κατά περίπτωση.

Αν πρόκειται να φοράτε φίλτρο μόνο σε κάποιες ώρες, οι σωστές είναι εκείνες μετά τη δύση — και αν πρόκειται να κάνετε μόνο μία αλλαγή, δεν είναι ο φακός αλλά η φωτεινότητα της οθόνης ταιριασμένη με το δωμάτιο.